Επιστροφή

Ομιλία του Υπουργού Οικονομικών κ. Χρήστου Σταϊκούρα στην Ειδική Μόνιμη Επιτροπή Προστασίας Περιβάλλοντος, της Βουλής

 

Κυρίες και Κύριοι Συνάδελφοι,

Η αειφορία, ως έννοια, έχει σταδιακά αναδυθεί στην πρώτη γραμμή της δημόσιας πολιτικής και οικονομικής ζωής.

Σήμερα, η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πρόβλεψη, αλλά μια πραγματικότητα.

Οι φυσικές καταστροφές που αυξανόμενα αντιμετωπίζει ο πλανήτης – και βέβαια και η χώρα μας – αποτελούν κάλεσμα για δράση και επανασχεδιασμό.

Στο πλαίσιο της κλιματικής δράσης, η Διεθνής Διάσκεψη των Συμβαλλόμενων Μερών για το Κλίμα αποτελεί το κορυφαίο όργανο λήψης αποφάσεων για την εφαρμογή της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών.

Τη φετινή χρονιά, με ένα έτος καθυστέρηση λόγω της πανδημίας, διεξήχθη στη Γλασκώβη, υπό την Προεδρία της Μεγάλης Βρετανίας και με τη συνεργασία της Ιταλίας, η 26η Διάσκεψη των Συμβαλλόμενων Μερών για το Κλίμα.

Η COP26 όπως είναι γνωστή, μπορεί να θεωρηθεί – μετά την 21η Διάσκεψη του 2015 που οδήγησε στη Συμφωνία των Παρισίων – ότι αποτέλεσε μια ιστορικής σημασίας ευκαιρία για την ανάληψη καθοριστικών δράσεων σε διεθνές επίπεδο.

Δράσεις που θέτουν ως άμεση προτεραιότητα τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

 

Η Βρετανική Προεδρία του COP26 έθεσε τους στόχους της διάσκεψης σε τέσσερα επίπεδα:

1ον. Επίτευξη καθαρά μηδενικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου έως το 2050 και περιορισμό της αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη σε 1,5 βαθμό κελσίου.

2ον. Ενίσχυση της παγκόσμιας συνεργασίας.

3ον. Κινητοποίηση του χρηματοοικονομικού συστήματος για την κλιματική δράση, ως απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη των δύο πρώτων στόχων.

4ον. Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, για την προστασία της κοινωνίας και του οικοσυστήματος.

 

Στο πλαίσιο αυτό, η COP26, η οποία διήρκησε 13 ημέρες, δομήθηκε και διενεργήθηκε βάσει θεματικών, οι οποίες συγκέντρωσαν, εκτός από τους παγκόσμιους ηγέτες κρατών, υπουργούς με σχετικά χαρτοφυλάκια, εκπροσώπους του χρηματοοικονομικού συστήματος αλλά και της κοινωνίας των πολιτών.

Ως Υπουργός Οικονομικών της Ελλάδας συμμετείχα στην COP26 – κατόπιν πρόσκλησης του Βρετανού ομολόγου μου – και ειδικότερα στις εργασίες της Ημέρας για το Χρηματοοικονομικό Σύστημα, η οποία, ως κεντρικό αντικείμενο συζήτησης είχε θέσει την κινητοποίηση χρηματοδότησης, τόσο από τον Δημόσιο όσο και από τον Ιδιωτικό Τομέα, για την επίτευξη του στόχου για παγκόσμια κλιματική ουδετερότητα της οικονομικής δραστηριότητας.

Κεντρική δε εκδήλωση αποτέλεσε η κλειστή συνάντηση των Υπουργών Οικονομικών της Συμμαχίας για την Κλιματική Δράση, της οποίας η Ελλάδα είναι ενεργό μέλος από τον Οκτώβριο του 2019.

 

Κυρίες και Κύριοι Συνάδελφοι,

Η COP26 αποτέλεσε πράγματι μια ιστορική ευκαιρία για μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση σε σχέση με την ανάληψη δράσης για το κλίμα, τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Αλλά, κυρίως, είναι το μέρος στο οποίο κληθήκαμε να συμφωνήσουμε για αποφασιστικές δράσεις προς την κατεύθυνση της επίτευξης κρίσιμων περιβαλλοντικών στόχων και της χρηματοδότησής τους.

Η Ελλάδα, με την ομιλία και τις εθνικές δεσμεύσεις του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, έθεσε εξαρχής ψηλά τον πήχη για τη χώρα μέσα από εμβληματικές πρωτοβουλίες για την πράσινη μετάβαση σε 6 τομείς:

§Την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας, ιδίως μέσω της ενίσχυσης της καινοτομίας.

§Την προώθηση της αειφορίας σε νησιά και τουριστικούς προορισμούς.

§Την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με έμφαση στην υπεράκτια αιολική και στην υδροηλεκτρική ενέργεια.

§Τη δραστική μείωση των εκπομπών άνθρακα της ηλεκτροδότησης, ιδίως μέσα από την επίτευξη του εθνικού προγράμματος απολιγνιτοποίησης.

§Την προστασία της βιοποικιλότητας και του οικοσυστήματος των θαλασσών και των βουνών της χώρας.

§Την έμφαση στις διασυνδέσεις, μετατρέποντας την Ελλάδα σε ενεργειακό κόμβο μέσα από στρατηγικές διακρατικές συμφωνίες συνεργασίας.

 

Στην κατεύθυνση αυτή, η Κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας υιοθέτησε, εξαρχής, ως βασικό πυλώνα πολιτικής, την ευθυγράμμιση της στρατηγικής της με φιλόδοξους εθνικούς στόχους για το κλίμα.

Στόχους που αποτυπώθηκαν στο Ελληνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα, το οποίο κυρώθηκε με Απόφαση του Κυβερνητικού Συμβουλίου Οικονομικής Πολιτικής.

Σχέδιο που στρατηγικά συμπληρώθηκε με τον Σχεδιασμό για τη Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση και το Σχέδιο Δράσης για την Κυκλική Οικονομία.

 

Το Υπουργείο Οικονομικών, αντιλαμβανόμενο από την αρχή τον κομβικό του ρόλο στην προώθηση δομικών μεταρρυθμίσεων, συμμετείχε ενεργά στις σχετικές Διυπουργικές Επιτροπές, στηρίζοντας την προσπάθεια η πράσινη και ενεργειακή μετάβαση να γίνει με κοινωνικά δίκαιο και οικονομικά αποτελεσματικό τρόπο.

Επιπλέον, ήδη, από τον Οκτώβριο του 2019, το Υπουργείο Οικονομικών αποδέχθηκε την πρόσκληση να ενταχθεί στη διεθνή Συμμαχία των Υπουργών Οικονομικών για την Κλιματική Δράση.

Συμμαχία η οποία είχε συσταθεί τον Απρίλιο του ίδιου έτους, με στόχο να προωθήσει την ενσωμάτωση της κλιματικής διάστασης στις οικονομικές πολιτικές.

Σήμερα, η Συμμαχία των Υπουργών Οικονομικών για τη Κλιματική Δράση αριθμεί 65 κράτη-μέλη, εκπροσωπώντας διαφορετικές γεωγραφικές περιφέρειες του πλανήτη και επίπεδα οικονομικής μεγέθυνσης.

Αντιπροσωπεύοντας μέσω των μελών της περίπου το 39% των παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και το 63% του παγκόσμιου ΑΕΠ, η Συμμαχία αποτελεί θεσμικό εταίρο των Ηνωμένων Εθνών για την εφαρμογή της Διεθνούς Σύμβασης για το Κλίμα και το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα.

 

Κυρίες και κύριοι Συνάδελφοι,

Στις 3 Νοεμβρίου 2021, στην Ημέρα για το Χρηματοπιστωτικό σύστημα της διάσκεψης COP26 στη Γλασκώβη, Υπουργοί Οικονομικών από όλο τον κόσμο, εκπρόσωποι των Κεντρικών Τραπεζών και του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, συγκεντρωθήκαμε για τη διεξαγωγή πολυμερών και διμερών συναντήσεων, με στόχο τον περιορισμό και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Από τις συναντήσεις στις οποίες συμμετείχαμε ως ελληνική αποστολή, επιτρέψτε μου να ξεχωρίσω τις εξής:

1η. Την εκδήλωση «Ένα Χρηματοπιστωτικό Σύστημα προς Μηδενικές Εκπομπές» υπό τον συντονισμό του Mark Carney, Ειδικού Απεσταλμένου των Ηνωμένων Εθνών.

Οι Υπουργοί Οικονομικών και οι εκπρόσωποι του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος επικεντρώσαμε το ενδιαφέρον μας στα εργαλεία που πρέπει να υιοθετηθούν, προκειμένου να ανακατευθυνθούν οι χρηματοπιστωτικές ροές, οι οποίες είναι απαραίτητες για την επίτευξη των στόχων της Συμφωνίας των Παρισίων.

Κατέστη δε σαφές ότι η ευθυγράμμιση των οικονομικών δραστηριοτήτων με τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας αποτελεί «κλειδί» στην προσπάθεια περιορισμού της κλιματικής αλλαγής.

 

2η. Η Βρετανική Προεδρία του COP26 προσκάλεσε εκπροσώπους Κεντρικών Τραπεζών και Υπουργούς Οικονομικών από 35 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, προκειμένου να τους ενημερώσει για την πρωτοβουλία του Ιδρύματος Διεθνών Προτύπων Χρηματοοικονομικής Αναφοράς (International Financial Reporting Standards – IFRS), για τη σύσταση του Διεθνούς Συμβουλίου Προτύπων Βιωσιμότητας (International Sustainability Standards Board).

Οι παρευρισκόμενοι χαιρετίσαμε την πρωτοβουλία αυτή, η οποία στοχεύει στην προώθηση ενός διεθνούς συστήματος προτύπων βιωσιμότητας για το χρηματοπιστωτικό σύστημα και τις κεφαλαιαγορές.

 

3η. Την κλειστή συνάντηση της Συμμαχίας στην COP26, στην οποία μετείχαμε περίπου 20 Υπουργοί Οικονομικών-μέλη της Συμμαχίας ή εκπρόσωποί τους, καθώς και οι επικεφαλής της Παγκόσμιας Τράπεζας, του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και του Δικτύου Κεντρικών Τραπεζών και Εποπτικών Αρχών για ένα Πράσινο Χρηματοοικονομικό Σύστημα (NGFS).

Οι Υπουργοί Οικονομικών συμφωνήσαμε στην ανάγκη προώθησης της δράσης για την απανθρακοποίηση των οικονομιών μας, διασφαλίζοντας παράλληλα τη δίκαιη και συστηματική μετάβαση με θετικό αντίκτυπο σε όρους απασχόλησης, οικονομικής μεγέθυνσης και ανταγωνιστικότητας.

Παράλληλα, ανταλλάξαμε απόψεις για τις εναλλακτικές στρατηγικές που μπορούμε να υιοθετήσουμε, σε συνάρτηση με τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε οικονομίας και τα διαφορετικά εργαλεία που έχουμε στη διάθεσή μας, προκειμένου να προχωρήσει επιτυχώς η ενσωμάτωση της κλιματικής διάστασης στη λήψη οικονομικών αποφάσεων.

Η ελληνική πλευρά υπογράμμισε το γεγονός ότι η χώρα μας, παρά το μικρό της αποτύπωμα άνθρακα, φιλοδοξεί να συνεισφέρει σημαντικά στην παγκόσμια προσπάθεια για την πράσινη μετάβαση.

Κατά την τοποθέτησή μου, ανέπτυξα τις δράσεις που προωθεί η Ελληνική Κυβέρνηση, μέσω του Υπουργείου Οικονομικών, για τη διαμόρφωση και εφαρμογή στρατηγικών βιώσιμης μακροοικονομικής και χρηματοοικονομικής πολιτικής και για την ενσωμάτωση της κλιματικής διάστασης στη χάραξη της δημοσιονομικής πολιτικής.

Ειδικότερα σε ό,τι αφορά τον σχεδιασμό μας για το επόμενο διάστημα, επεσήμανα ότι, στο πλαίσιο της φιλόδοξης εθνικής στρατηγικής της Ελλάδας για το κλίμα, στο Υπουργείο Οικονομικών προωθούμε δράσεις σε τρία επίπεδα:

1ον. Εξετάζουμε τη δυνατότητα έκδοσης κρατικού «πράσινου» ομολόγου.

Σκοπός μας είναι να διαμορφώσουμε έναν συνεκτικό φάκελο επιλέξιμων έργων, επιπλέον εκείνων που ήδη χρηματοδοτούνται από άλλες πηγές, όπως το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, τα οποία θα χρηματοδοτηθούν μέσω «πράσινων» ή βιώσιμων ομολόγων μέσα στα προσεχή χρόνια.

Το επόμενο βήμα θα είναι να προετοιμάσουμε το σχετικό πλαίσιο έκδοσης, πριν από την πιθανή πρώτη έξοδο στις αγορές, το δεύτερο εξάμηνο του 2022.

 

2ον. Συνεχίζουμε και επιταχύνουμε την ενσωμάτωση της κλιματικής διάστασης στον σχεδιασμό και την αποτύπωση της δημοσιονομικής πολιτικής.

Συγκεκριμένα, ήδη από τον Μάρτιο του 2020, το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους συνεργάζεται με τον ΟΟΣΑ για τη σταδιακή υιοθέτηση του «πράσινου» προϋπολογισμού.

Το επόμενο βήμα είναι η ενσωμάτωση των κλιματικών παραμέτρων στη μεθοδολογία του Προϋπολογισμού Επιδόσεων.

 

3ον. Στο πλαίσιο καλών πρακτικών των άλλων χωρών-μελών της Συμμαχίας, αλλά και των προτεραιοτήτων της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, προωθούμε την κατάρτιση μιας συνεκτικής Στρατηγικής Βιώσιμης Χρηματοοικονομικής Πολιτικής, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

 

Συμπερασματικά, με το κλείσιμο των εργασιών μας, οι Υπουργοί Οικονομικών συμφωνήσαμε σε τρεις βασικούς άξονες μελλοντικής δράσης:

1ος άξονας: Εμβάθυνση της συνεργασίας των Υπουργών Οικονομικών για την προώθηση της συμφωνίας των Παρισίων και περαιτέρω ανάπτυξη κοινής μεθοδολογίας, εργαλείων και ερευνητικών προσεγγίσεων.

 

2ος άξονας: Υποστήριξη δράσεων που αφορούν τη διάσταση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, συμπεριλαμβανομένης της ενσωμάτωσης των κινδύνων από την άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη.

 

3ος άξονας: Περαιτέρω ενδυνάμωση της παραγωγικής αλληλεπίδρασης και συνεργασίας με τις κεντρικές τράπεζες και τις εποπτικές αρχές, καθώς και τους λοιπούς εκπροσώπους και θεσμικούς εταίρους του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, προκειμένου να επιτευχθεί ο κοινός στόχος προς την κλιματική ουδετερότητα.

 

Κυρίες και κύριοι Συνάδελφοι,

Από τη συμμετοχή του Υπουργείου Οικονομικών στην Ημέρα για το Χρηματοοικονομικό Σύστημα της 26ης Παγκόσμιας Διάσκεψης των Μερών για το Κλίμα, μπορούν να εξαχθούν οι εξής βασικές διαπιστώσεις σε σχέση και με τη χώρα μας:

1η Διαπίστωση: Η ανάγκη μετριασμού της κλιματικής αλλαγής είναι επιστημονικά αδιαμφισβήτητη και οικονομικά εύλογη.

Στο πλαίσιο αυτό, η προσπάθεια που οφείλουμε να καταβληθεί για τη μείωση των βλαβερών εκπομπών αερίων αφορά όλους τους οικονομικούς δρώντες.

Για την επιτυχή στροφή σε κλιματικά βιώσιμες οικονομικές δραστηριότητες, το Υπουργείο Οικονομικών έχει προβλέψει τη θέσπιση φορολογικών κινήτρων προς τις επιχειρήσεις, με τη μορφή υπεραπόσβεσης, για πράσινες δαπάνες αλλά και για δαπάνες έρευνας και καινοτομίας, ως βασικό πυλώνα προώθησης της μετάβασης στην κλιματική ουδετερότητα.

 

Εξίσου σημαντική για την επίτευξη των κλιματικών στόχων είναι και η δημιουργία ενός αποτελεσματικού συστήματος διαφάνειας στην αποτύπωση της εταιρικής διακυβέρνησης, προκειμένου σταδιακά να ανακοπεί η χρηματοδοτική ροή προς επιβλαβείς δραστηριότητες.

Λαμβάνοντας υπόψη την ευρωπαϊκή στρατηγική για την αειφόρο χρηματοδότηση, το Υπουργείο Οικονομικών συνεργάζεται με την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, την Τράπεζα της Ελλάδος και τους υπόλοιπους εμπλεκόμενους φορείς και εταίρους του ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, για την έγκαιρη, ομαλή και αποτελεσματική μετάβαση στο νέο πλαίσιο αειφόρου οικονομικής και εταιρικής διακυβέρνησης.

Στόχος είναι η διαδικασία ενσωμάτωσης προτύπων αειφορίας και δημοσιοποίησης μη χρηματοοικονομικών πληροφοριών, να αποτελέσει εργαλείο ανάπτυξης και εξωστρέφειας, χωρίς αποκλεισμούς, για τις ελληνικές επιχειρήσεις.

 

2η Διαπίστωση:

Η ήδη εξελισσόμενη υπερθέρμανση του πλανήτη επιφέρει σημαντικές επιπτώσεις, για τις οποίες κάθε οικονομία οφείλει να είναι επαρκώς προετοιμασμένη.

Η διάσταση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή πρέπει επομένως να ενσωματωθεί στη λήψη οικονομικών αποφάσεων από το κράτος, με θωράκιση των δημόσιων υποδομών απέναντι στις φυσικές καταστροφές και μέριμνα απέναντι στους πληγέντες.

Η Ελληνική Κυβέρνηση αντέδρασε άμεσα στην ανάγκη αντιμετώπισης των φυσικών καταστροφών που έχουν πλήξει τη χώρα το τελευταίο διάστημα, ενισχύοντας το πλέγμα πολιτικής προστασίας και αρωγής προς τους πληγέντες και παρέχοντας μέτρα στήριξης και αποκατάστασης ύψους άνω των 1,6 δισ. ευρώ την τελευταία διετία.

 

Περαιτέρω, μέσα από τη στενή συνεργασία του Υπουργείου Οικονομικών και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, έχουν διασφαλιστεί, την τελευταία διετία, πάνω από 1,37 δισ. ευρώ για την κλιματική δράση, τις υποδομές και την καινοτομία.

Επισημαίνεται ότι το 45% της χρηματοδότησης της ΕΤΕπ το προηγούμενο έτος σχετίζεται με την κλιματική αλλαγή και την προσαρμογή στις επιπτώσεις της.

Επιπλέον, ήδη από τις αρχές του 2021, το Ελληνικό Δημόσιο υπέγραψε σύμβαση χρηματοδότησης με την ΕΤΕπ, ύψους 595 εκατ. ευρώ, για την ενίσχυση της πολιτικής προστασίας της χώρας από φυσικές καταστροφές.

 

3η Διαπίστωση:

Με την υπό εξέλιξη παγκόσμια συζήτηση για μια κλιματική κρίση, η πανδημία του κορονοϊού προκάλεσε παγκόσμιο σοκ, με πλείστες επιπτώσεις σε υγειονομικό, οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο.

Στο πλαίσιο αυτό, κάθε στρατηγική ανάκαμψης αποτελεί ευκαιρία για βελτίωση του οικονομικού και παραγωγικού μοντέλου, προς μια κλιματική ουδέτερη, αειφόρο και ανθεκτική ανάπτυξη.

Η χώρα μας, μέσα από το σχέδιο «Ελλάδα 2.0», βάζει στο επίκεντρο την πράσινη μετάβαση αλλά και την καινοτομία, ως κινητήριο δύναμη και προϋπόθεση του αειφόρου παραγωγικού μετασχηματισμού της οικονομίας.

Στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής χρηματοδότησης μέσω του Next Generation EU, η χώρα μας, έχει σχεδιάσει και υλοποιεί ένα φιλόδοξο και ρεαλιστικό Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, του οποίου οι επιδοτήσεις κατά τουλάχιστον 38% θα απορροφηθούν σε επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις με «πράσινο» πρόσημο, συμπεριλαμβάνοντας δράσεις τόσο για τον περιορισμό όσο και για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.

Επιπλέον, το σύνολο των δράσεων του Ελληνικού Σχεδίου είναι απόλυτα ευθυγραμμισμένο με την αρχή της μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης, όπως προβλέπεται στην ευρωπαϊκή ταξινομία για την αειφορία.

 

Κυρίες και Κύριοι Συνάδελφοι,

Είναι πλέον αδιαμφισβήτητο:

Η οικονομική ανάπτυξη που επιδιώκουμε οφείλουμε να είναι αειφόρος – βιώσιμη (sustainable) και συγχρόνως ανθεκτική (resilient).

Ιδιαίτερα δε κατά την παρούσα ιστορική συγκυρία, η μετάβαση στην ανάκαμψη και την ανάπτυξη με σεβασμό στη βιωσιμότητα απαιτεί τόλμη και διορατικότητα.

Η Ελλάδα:

§είναι δυναμικά παρούσα στις διεθνείς συζητήσεις για την Κλιματική Αλλαγή και στηρίζει τη Συμφωνία των Παρισίων,

§λαμβάνει πρωτοβουλίες και προωθεί ενεργά μεταρρυθμίσεις,

§επιδιώκει την ενσωμάτωση της αειφορίας στην οικονομική πολιτική και την προώθηση επενδύσεων για την Πράσινη Μετάβαση της χώρας, με όρους οικονομικής αποτελεσματικότητας και κοινωνικής ανταποδοτικότητας.

 

Πυξίδα μας αποτελεί η εφαρμογή συνεκτικών πολιτικών, με όραμα, υπευθυνότητα, ενότητα, και αυτοπεποίθηση ώστε να μπορέσουμε όλοι μαζί – Κράτος, επιχειρήσεις, χρηματοπιστωτικός τομέας και εργαζόμενοι – να διαμορφώσουμε ένα νέο παραγωγικό και αναπτυξιακό πρότυπο.

Πρότυπο κοινωνικά δίκαιο, σύγχρονο, εξωστρεφές, ανταγωνιστικό, φιλικό προς τις επενδύσεις, τη γνώση, την καινοτομία και με σεβασμό στο περιβάλλον.

Πρότυπο το οποίο θα αποτελέσει το εφαλτήριο για την επίτευξη ισχυρής, βιώσιμης, έξυπνης και χωρίς κοινωνικούς αποκλεισμούς ανάπτυξης.